خاندان اشعرى : از قديمىترين خاندان‌هاى شيعى كه مدت بيش از يك قرن زعامت دينى و علمى شيعيان را در شهر قم به عهده داشتند ، اشعريان بودند . اينان از قبايل مشهور عرب در كوفه بودند كه در قرن اول ، پس از گروش بعضى از اعضاى اين خاندان به مذهب تشيع ، تحت شرايط اجتماعى و سياسى ، به قم مهاجرت كردند . تشيع و ساختار علمى اين شهر ، مرهون حضور اين خاندان بود . اشعريان قم همواره با ائمه عليهم السّلام در ارتباط بودند . در آستانهء غيبت صغرى احمد بن محمد بن عيسى ، بزرگ اين خاندان ، زعامت دينى و علمى شهر را به عهده داشت و پس از وى شمارى از بزرگان ايشان فعاليت‌هاى علمى شهر را هدايت مىكردند كه به نام برخى از آن‌ها و شرح احوالشان اشاره خواهد شد . « 1 » آل اعين : از ديگر خاندان‌هاى قديمى شيعى ، آل اعين بودند كه در شهر كوفه مىزيستند . اين سلسله از اوايل عصر امام سجاد عليه السّلام ، حدود سال 61 ق تا اواخر غيبت صغرى ، فعاليت‌هاى علمى شهر كوفه را هدايت مىكردند . اينان‌كه اصالتا ايرانى و منسوب به اعين ، فرزند سنسن هستند ، از همان قرن اول هجرى به تشيع گرويده و با شاگردى ائمه عليهم السّلام ، خاندان بزرگ علمى را در كوفه پديد آوردند . در عصر غيبت صغرى - طبق گفته‌هاى ابو غالب زرارى ، اعضاى اين خاندان در كوفه حضور داشتند ؛ « 2 » گرچه فعاليت‌هاى علمى آنان تحت الشعاع ديگر مراكز و خاندان‌هاى علمى شيعه واقع شده بود .

--> ( 1 ) . ر . ك : فصل پنجم ، بخش دانشمندان و انديشمندان . ( 2 ) . ر . ك : همان ، ابو غالب زرارى ، در جاهاى مختلف .